گوش ‌ها هم لكنت می‌گیرند

October 19, 2008



آلودگی صوتی یكی از انواع آلودگی‌های زیست‌محیطی است كه سلامت و بقای موجودات زنده را تهدید می‌كند و به مخاطره می‌افكند. میزان عوارض جسمی و روحی این نوع آلودگی بر انسان بویژه در محیط شهری به اندازه‌ای است كه برای آن، استانداردهای فنی و بین‌المللی تعیین شده است و دولت‌ها و متولیان شهری اصولا به رعایت آنها ملزم هستند.

در شهری نظیر تهران میزان این آلودگی فراتر از حدمجاز است و طبق بررسی‌های فنی پراكنده، برخی نقاط در مرحله بحرانی و خطرناك به سر می‌برند.

به گزارش جام جم، نكته مهمی كه اغلب كارشناسان درباره افزایش میزان آلودگی صوتی شهر تهران به آن اشاره دارند، نداشتن راهبردی جامع در سطوح مختلف مدیریتی و فنی برای كاهش آن در گذشته و حال حاضر است.

احتمالا عادت كردن گوش مردم و مسوولان به این نوع آلودگی و دشواری‌های مقابله با آن دلیل این جدی نگرفتن و بی‌توجهی مزمن است؛ اما براستی مگر می‌توان این معضل جدی و آلودگی پرعارضه را كه روش‌های كاهش آن امروز به یكی از شاخصه‌های ایمنی و سلامت شهرها تبدیل شده است، بدین آسانی نادیده گرفت و درباره‌اش بی‌اعتنا بود؟

در حقیقت هزینه‌های سنگین و جبران‌ناپذیر آلودگی صوتی در حوزه‌های اقتصادی، اجتماعی، رفاهی، بهداشتی و درمانی و… نادیده انگاشتن آن را در بلندمدت به آسیبی جدی برای شهروندان مبدل می‌كند كه باید بالاخره برایش چاره‌ای اندیشید.

در این باره پیش از هر كار لازم است هزینه‌های یك واحد‌ آلودگی صوتی در محیط شهری تعیین شود تا شاید هشدار و انگیزه‌ای برای شروع اقدامات عملی و ملموس برای مقابله با آن باشد.

در این نوشتار به ماهیت‌شناسی آلودگی صوتی، علل، عوارض، تبعات پر دامنه آن بر سلامت جامعه شهری و ارائه راهكارهای احتمالی در این حوزه پرداخته‌ایم.

آلودگی صوتی در محیط شهری به این صورت تعریف می‌شود: صدایی ناخواسته با مدت زمان، شدت یا كیفیتی كه به انسان آسیب جسمی و روحی وارد می‌كند. این نوع‌‌ آلودگی در محیط كارگاه‌ها و شهرك‌های صنعتی بیشتر به گوش می‌رسد، اما هر گوشه و كناری از شهرهای امروزی به دلیل عواملی نظیر ترافیك، ساخت و ساز، انواع و اقسام صداهای مكانیكی و الكتریكی، منابع انسانی و … از این آسیب در امان نیستند به طوری كه سازمان بهداشت جهانی (WHO) آلودگی صوتی را به دلیل كثرت منابع (ترافیك، صنعت، محل كار و همجواری)‌ خطری جدی برای سلامت شهروندان معرفی كرده است.

شدت صوت با واحدی به نام دسی‌بل و دربازه صفر تا ۱۳۰ اندازه‌گیری می‌شود كه آستانه شنوایی و كری برای انسان است. تاثیر صدا بر سلامت انسان به عواملی نظیر شدت، نوع، نزدیكی به منبع، مداومت، وضعیت، موقعیت و البته حساسیت فرد در مقابل آن بستگی دارد و با این توضیح شدت صوت تنها یكی از پارامترهای مهم در اندازه‌گیری و سنجش میزان آلودگی محسوب می‌شود.

قرار گرفتن در معرض صدایی با شدت ۸۵دسی‌بل كه در حد یك ترافیك سنگین است به گوش انسان صدمه جدی وارد می‌كند و قرارگیری بیش از ۲ دقیقه در معرض صدایی با شدت ۱۰۹ دسی‌بل ممكن است به كری موقتی انسان منجر شود.

تاثیر آلودگی صوتی بر سلامت گوش انسان غالبا تدریجی است و پیرگوشی و آسیب‌های دستگاه شنوایی همزمان با بالا رفتن سن در محیط‌های شهری از این نوع آلودگی ناشی می‌شود.

صحبت‌های معمولی ۳۰ تا ۵۰ دسی‌بل و ترافیك سبك ۳۰ تا ۵۵ دسی‌بل شدت صوت ایجاد می‌كند و ناگفته نماند هر ۱۰ دسی‌بل افزایش شدت صوت برابر با افزایش ۱۰ برابری صدایی است كه به گوش انسان می‌‌رسد.

● منابع آلودگی صوتی در شهرها

منابع آلودگی صوتی بسیار متنوع هستند و در شهرها می‌توان آنها را به ۲ دسته داخلی و خارجی تقسیم كرد. منابع خارجی صدای محیط كار، مكان‌های خاص نظیر مجاورت فرودگاه‌ها، صدای بوق خودرو، ضبط یا رادیوی وسایل نقلیه، ترمز ناگهانی، تصادفات، صدای اگزوزها، اورژانس، آژیرهای خطر، دزدگیر، ساخت و ساز، ماشین آلات صنعتی، خودروهای باری و … را شامل می‌شود و منابع داخلی آلودگی صوتی بسته به نوع زندگی و رفتارهای افراد عواملی همچون صدای تلویزیون، رادیو، جاروبرقی، وسایل برقی نظیر مخلوط‌كن و چرخ گوشت، سیستم‌های تهویه و… را دربرمی‌گیرد.

علاوه بر آن صداهای ناگهانی و بلند كه از منابع انسانی ناشی می‌شود، نوعی آلودگی صوتی محسوب می‌گردد كه گاهی زیان آن از سایر منابع شهری بیشتر است.

در تهران خودروها منبع اصلی و عمومی آلودگی صوتی هستند كه در كنار مسائلی نظیر حجم بالای ترافیك ساكن، عدم تفكیك كاربری‌ها، تردد خودروهای باری، رعایت نكردن الگوهای مناسب رانندگی، وجود كارگاه‌های صنعتی پراكنده، تردد خودروهای فرسوده، و موتورسیكلت‌ها وجود فرودگاه‌ و راه‌آهن وضعیت را در بیشتر نقاط بحرانی كرده و از حد استانداردهای جهانی فراتر می‌برد.

به‌طوری كه كارشناسان داخلی معتقدند این شهر رتبه اول را در ایران به خود اختصاص می‌دهد و احتمالا یكی از آلوده‌ترین شهرهای دنیا در حوزه آلودگی صوتی محسوب می‌شود.

● عوارض و آسیب‌های شنوایی

ریتم امواج مغزی شهروندان تهرانی تند‌تر از حد معمول است تعجب نكنید. با وجود انواع گسترده آلودگی صوتی در تهران این ادعایی است كه باید صحت آن را دریافته‌های علم پزشكی جستجو كرد. تحقیقات روی امواج مغزی انسان نشان می‌دهد.

پس از قرار گرفتن در معرض یك صدای شدید، ریتم امواج مغزی تا ۵ دقیقه تند‌تر نوسان می‌كند. دكتر مهدی مشهدی، متخصص شنوایی نیز فهرست بلند بالایی از عوارض جسمی و روحی آلودگی صوتی در اختیارمان می‌گذارد و در این‌باره توضیح می‌دهد.

آلودگی صوتی قدرت شنوایی را بتدریج و به‌طور غیر محسوس كاهش می‌دهد و ابتدا بخش‌هایی كه وظیفه انتقال اصوات بلند را در گوش به عهده دارند ضعیف می‌شوند و از میان می‌روند.

قرار گرفتن دائمی در معرض اصوات بلند عارضه زنگ زدن، وزوز و سوت كشیدن گوش را به همراه دارد و از دست دادن قدرت شنوایی بر اثر آلودگی صوتی برخلاف عوارض كهولت بر شنوایی انسانی قابل درمان نیست و حداقل بازگشت به حال عادی غیر ممكن است، چون در این عارضه سلول‌های حلزونی گوش داخلی تخریب می‌شود.

سردرد ، خستگی ، افزایش فشار خون، تحریك‌پذیری و زود‌رنجی ، ضعف سیستم ایمنی بدن، سوء هاضمه و مشكلات گوارشی ، آسیب‌پذیری در مقابل بیماری‌های ویروسی و عفونی و … دیگر عوارض آلودگی صوتی هستند كه در شهرهای شلوغ و صنعتی با شدت و ضعف نسبی رخ می‌دهند.

وی كاهش قدرت یادگیری در كودكان، سقط جنین، كاهش وزن نوزاد در بدو تولد، عصبانیت‌های مقطعی، اختلال در مكالمه، بیخوابی، تشدید یا ایجاد بیماری‌های روانی، كاهش بازده فكری و جسمی، رنگ پریدگی، كاهش درجه حرارت بدن، انقباضات عضلانی و عروقی، استرس، بیماری‌های قلبی و عصبی، ام.اس و افسردگی را جزو عوارضی معرفی می‌كند كه نقش آلودگی صوتی در بروز آنها اثبات شده است و در ادامه می‌افزاید: آلودگی صوتی یك مولد اساسی بیماری‌های عمومی و عضوی در انسان محسوب می‌شود و متاسفانه در جامعه شهری ما تنها در مرحله عارضه و معلول با این پدیده مقابله می‌گردد.

علاوه بر آن، آرامش صوتی یكی از نیازهای روانی شهروندان است كه عدم برخورداری از آن كیفیت زندگی و سكونت در شهرها را كاهش می‌دهد و عارضه‌های رفتاری و اجتماعی غیر مستقیم می‌آفریند.

● ریشه مشكل كجاست؟

آمارها نشان می‌دهد بیش از ۵۴۰ نقطه تهران با مشكل آلودگی صوتی شدید مواجهند و ۵ منطقه ۶،۷،۹،۱۱،۱۲ خارج استاندارد هستند. میدان‌های توحید، انقلاب و آزادی در میان دیگر میدان‌های شهر از این نظر ركورد دارند و مناطق مركزی و جنوبی تهران بیشترین میزان آلودگی صوتی را به خود اختصاص داده‌اند.

وجود فرودگاه‌ها، ریل‌ راه‌آهن و مترو سطح گذر در مناطق جنوبی وضعیت را حادتر می‌كند و ساكنان مجاور این مكان‌های پرسروصدا را در معرض آسیب‌های صوتی جدی قرار می‌دهد.

آلودگی صوتی در بزرگراه‌های تهران حدود ۷۵ دسی بل است كه ۲۰دسی‌بل از استانداردهای بین‌المللی بیشتر است و در خیابان‌های شهر این تجاوز از استاندارد به ۳۰دسی‌بل هم می‌رسد. با این وضعیت خودروها و موتور سیكلت‌ها متهمان اصلی آلودگی صوتی تهران هستند.

خودروهای فرسوده نیز جایگاه ویژه‌ای در ایجاد این نوع آلودگی دارند كه متاسفانه مدام بر تعداد آنها افزوده می‌شود و روند جایگزینی آنها به تاخیر می‌افتد. خودروی پیكان با ۸۱ دسی‌بل آلودگی صوتی سهم خودروها را در این حوزه افزایش می‌دهد و موتور سیكلت‌ها كه ۲۵ درصد بار حمل و نقل شهری را به عهده دارند با حداكثر ۹۰ دسی‌بل در حالت عادی بدون اگزوز ویژه! ‌ مقام دوم را به خود اختصاص داده‌اند.

موضوع دیگری كه درباره تهران وجود دارد اختلاف میزان آلودگی صوتی در روز و شب است. طبق استاندارد ۵۰ و ۳۵ دسی بل برای روز و شب شهرها باید میزان اختلاف حداقل ۱۰ دسی‌بل باشد، در حالی كه در تهران این اختلاف روزانه و شبانه حدود ۴ تا ۵ دسی‌بل است.

در حقیقت وضعیت آلودگی صوتی در شب‌های تهران بدتر از روزهای آن است و علت را باید در روند ساخت و ساز، عبور خودروهای باری و مكانیسم حمل زباله شهری جستجو كرد؛ البته در حاشیه اتوبان‌ها باید نارسایی‌های فرهنگ رانندگی و مسائلی نظیر بوق زدن پی در پی، تیك‌آف كشیدن، سرعت گرفتن و ترمزهای ناگهانی خودروها را به این منابع آلودگی شبانه اضافه كرد.

صدای ناهنجار دزدگیر خودروها را هم باید جزو آلودگی‌های صوتی دردسرساز هنگام شب محسوب كرد كه گاهی با برخی نارسایی‌های فرهنگی و رفتاری پیوند می‌خورد یا اصولا از آن ریشه می‌گیرد.

گویا برخی افراد علاقه‌ دارند حساسیت دزدگیر خودرویشان را آنقدر بالا تنظیم كنند كه حتی عبور گربه‌ای از فاصله یك متری صدای آن را در آورد و همه همسایه‌ها را لب پنجره بكشاند و…. اغلب ساكنان تهرانی حداقل در مقاطعی این نوع آلودگی‌های صوتی شبانه و مزاحمت‌های دردسرساز را تجربه كرده‌اند و به قول یكی از ساكنان شمال شهر تهران: «شب‌ها با صدای دزدگیر خودروهای اهالی به خواب می‌رویم و صبح‌ با صدای ساخت و ساز و داد و هوار كارگران ساختمانی از خواب بیدار می‌شویم. ساخت و ساز همزمان ۳ آپارتمان در یك كوچه، عبور خودروهای باری سنگین و تخلیه مصالح و تیرآهن خواب و آرامش را از چشم همسایگان ربوده است.»

● آلوده نشوید!

مقابله با آلودگی‌ صوتی و كاهش عوارض آن در محیط‌های شهری پیش از هر اقدامی نیازمند توجه جدی و ایجاد انگیزه‌های عملی است. نهادهای اجرایی بالادستی و متولیان شهری باید با آسیب‌های این نوع آلودگی زیست محیطی و هزینه‌های سنگین و اجتناب‌ناپذیر آن آشنا شوند و ضرورت مقابله با آن را بپذیرند.

رفع آلودگی‌های صوتی هزینه‌ای گزاف دارد و بیشتر با مشكلات حقوقی، فرهنگی، فنی، اجتماعی و حتی سیاسی همراه است كه مانع عزم همگانی و برنامه‌ریزی جامع و منسجم برای آن می‌شود.

در كشور ما تا به حال چندین بار استانداردهای آلودگی صوتی تعریف شده و جنبه قانونی و حقوقی نیز یافته است، اما عملی نمی‌شود.

در این باره به نظر می‌رسد معضل آلودگی صوتی در میان انبوه مشكلات و نارسایی‌های شهری و اجتماعی كه در كانون تبلیغات رسانه‌ای قرار دارند، پنهان شده و به قول معروف، آنقدر صنم داریم كه یاسمن در آن گم است!

رفع آلودگی صوتی امروزه یكی از اولویت اصلی مدیریت مدرن شهری محسوب می‌شود و تمجید استانداردهای الزام‌آور قانونی و حقوقی برای آن در سطوح منطقه‌ای، ملی و بین‌المللی رواج بسیار دارد.

برای مثال، استانداردهای اتحادیه اروپایی تهیه نقشه‌های صوتی را برای مناطق و كاربری‌های مختلف شهری و صنعتی كشورهای عضو الزامی می‌كند و بالطبع این نقشه‌ها فقط برای موجود بودن تهیه و تدوین نمی‌شوند.

نقشه‌های صوتی گام اول هستند و تعیین می‌كنند چه مقدار آلودگی صوتی داریم و قرار است از كجا به كجا برسیم تا راهكارهای مقابله با آن شكل بگیرد.

ضعف‌های اطلاعاتی در جوامع شهری ما در این باره به اندازه‌ای جدی است كه كارشناسان تنها حدس می‌زنند آلودگی صوتی در مناطق مسكونی ، ‌تجاری ، صنعتی ، مسكونی صنعتی و مسكونی تجاری تهران بیش از استانداردهای فنی و بین‌المللی باشد.

این حدس و تخمین كه با شدت و ضعف نسبی قرین واقعیت است، از تداخل بی‌قاعده كاربری‌های متضاد و متعارفی در تهران و عدم اجرای اقدامات گسترده برای مقابله با انواع آلودگی‌های صوتی ناشی می‌شود.

كثرت منابع تولید آلودگی‌ صوتی در شهرها راهكارهای متعددی برای مقابله پیش رو می‌گذارد كه هر كدام بخشی از آلودگی‌ها را از میان می‌برند و تنها اجرای آنها در برنامه‌ای جامع و هماهنگ نتیجه مطلوب را حاصل می‌كند.

برخی از این راهكارها مقطعی و مستقیم هستند و برخی دیگر به برنامه‌های بلندمدت یا غیرمستقیم نظیر نظارت ، كنترل ، هدایت و فرهنگ‌سازی نیاز دارند.

رضا علیزاده، كارشناس ارشد مدیریت امور شهری براساس تحقیقی كه در این باره انجام داده است مهم‌ترین روش‌های مقابله با آلودگی صوتی شهرها را در ۲ دسته شرح می‌دهد: <یك دسته روش‌های كاهش آلودگی است كه به جلوگیری از انتشار یا دریافت آلودگی‌های موجود و اجتناب‌ناپذیر اشاره دارد. ایجاد دیواره‌های صوتی در بزرگراه‌ها و معابر، عایق‌بندی دیوار واحدهای مسكونی و صنعتی، استفاده از مواد جاذب صوت در سازه‌های شهری و پنجره‌ها و درهای منازل، استفاده از شیشه‌های دوجداره در معماری ساختمان‌ها، رعایت فاصله قانونی مكان‌های مسكونی از منابع تولید آلودگی‌ صوتی نظیر معابر پرتردد، ایجاد موانع بتونی، شیشه‌ای، طبیعی یا فضای سبز در حاشیه منازل مسكونی یا بزرگراه‌ها و بخشی از این روش‌های كاهنده هستند. تحقیقات نشان می‌دهد نصب عایق‌های صوتی در بزرگراه‌ها یا ایجاد فضای سبز حجیم در حاشیه معابر یا منازل حداقل ۱۰ دسی‌بل از میزان آلودگی‌های صوتی می‌كاهد. ایجاد تپه‌های كوچك سبز در حاشیه بزرگراه‌های پرتردد نیز كه در این حوزه تنها اقدام شایع در معماری شهری ترافیكی ما محسوب می‌شود، روشی موثر و مطلوب است. وی دسته دیگر روش‌ها را ناظر بر پیشگیری از ایجاد آلودگی صوتی معرفی می‌كند و درباره آنها می‌افزاید: تولید وسایل نقلیه استاندارد و كم‌صدا، اعمال محدودیت در تردد خودروها و موتورسیكلت‌ها، اجباری شدن معاینه فنی وسایل تردد و رعایت استانداردهای فنی در این حوزه، محدودیت سرعت، استفاده از روكش‌های ویژه برای آسفالت خیابان‌ها و اتوبان‌ها و همچنین تایرهای كم‌صدا برای خودروها، ممنوعیت بوق زدن و اصلاح فرهنگ ترافیكی و نظارت بر تردد خودروهای باری در پیشگیری از ایجاد آلودگی صوتی در شهرها موثرند. ناگفته پیداست این روش‌ها نیز مانند شیوه‌های قبلی اقدامات گسترده‌ای را شامل می‌شود كه به بسترسازی مناسب در حوزه‌های فرهنگی، قانونی، حقوقی، قضایی و فنی نیاز دارد. در پایان دوباره بر این نكته تاكید می‌شود كه آلودگی صوتی معضلی جدی است كه بی‌اعتنایی به آن نه‌تنها وضعیت را حادتر می‌كند، بلكه به تحمیل هزینه‌های مستقیم و جانبی بیشتری منجر می‌شود كه ضرر آن در نهایت به آحاد جامعه بازمی‌گردد. مقابله با یك معضل اجتماعی هنگامی كه ابعاد كوچك‌تری دارد به مراتب آسان‌تر و كم‌هزینه‌تر از زمانی است كه دامنه آسیب‌های آن در شوون جمعی گسترده می‌شود و همه اعضا را درگیر می‌كند.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: