چرا تعدد زوجات برای مرد جایز، ولی برای زن جایز نیست؟

November 10, 2008

سوال:

چرا مردان می توانند زن های متعدد داشته باشند، ولی بر زنان داشتن شوهران متعدد حرام است؟

پاسخ:

با بررسی وضع محیط های مختلف قبل از اسلام به این نتیجه می‏رسیم كه تعدد زوجات، بدون این كه ضابطه و محدوده ای داشته باشد امر عادی بوده و از ابتكارات اسلام نیست، بلكه اسلام آن را در چارچوب ضرورت‏های زندگی انسان محدود ساخته و برای آن قیود و شرایط سنگینی قرار داده است.
قوانین اسلام براساس نیازهای واقعی بشر است، وقتی مصلحت تمام جامعه درنظر گرفته شود و احساسات را به كنار بگذاریم، فلسفه تعدد زوجات روشن می‏شود. هیچ كس نمی‏تواند انكار كند كه مردان در حوادث گوناگون زندگی، بیش از زنان در خطر مرگ قرار دارند و در جنگ‏ها و حوادث دیگر، قربانیان اصلی را آنها تشكیل می‏دهند.
نیز نمی‏توان انكار كرد كه بقای غریزۀ جنسی مردان از زنان طولانی‏تر است؛ زیرا اكثر زنان در سن معینی، آمادگی جنسی خود را از دست می‏دهند، در حالی كه در مردان چنین نیست.
همچنین زنان به هنگام عادت ماهانه و قسمتی از دوران حاملگی، عملاً ممنوعیت آمیزش دارند، در حالی كه در مردان این ممنوعیت وجود ندارد.
از همه گذشته زنانی هستند كه به علل گوناگونی همسران خود را از دست می‏دهند و اگر تعدد زوجات نباشد، آنها باید برای همیشه بدون همسر باقی بمانند.
با درنظر گرفتن این واقعیت‏ها در این گونه موارد (كه تعادل میان مرد و زن به هم می‏خورد) ناچاریم یكی از راه های زیر را انتخاب كنیم:

أ. مردان تنها به یك همسر در همۀ موارد قناعت كنند و زنان بیوه تا پایان عمر بدون همسر باقی بمانند و تمام نیازهای فطری و خواسته‏های درونی و احساسی خود را سركوب كنند.
ب. مردان فقط دارای یك همسر قانونی باشند، ولی روابط آزاد و نامشروع جنسی را با زنانی كه بی شوهر مانده‏اند، به شكل معشوقه برقرار سازند.
ج. كسانی كه قدرت دارند بیش از یك همسر را اداره كنند و از نظر جسمی و مالی و اخلاقی مشكلی برای آنها ایجاد نمی‏شود، نیز قدرت بر اجرای كامل عدالت میان همسران و فرزندان دارند، به آنها اجازه داده شود كه بیش از یك همسر انتخاب كنند.
حال اگر بخواهیم راه اوّل را انتخاب كنیم، باید گذشته از مشكلات اجتماعی كه به وجود می‏آید، با فطرت و غرایز و نیازهای روحی و جسمی بشر به مبارزه برخیزیم. همچنین عواطف و احساسات این گونه زنان را نادیده بگیریم، اما این مبارزه‏ای است كه پیروزی در آن نیست. به فرض كه این طرح عملی شود، جنبه‏های غیر انسانی آن بر هیچ كس پوشیده نیست.
تعدد همسر را در موارد ضرورت نباید تنها از نگاه همسر اوّل مورد بررسی قرار داد، بلكه از دریچۀ چشم همسر دوم و مصالح و مقتضیات اجتماعی نیز باید مورد مطالعه قرار گیرد. آنها كه مشكلات همسر اوّل را در صورت تعدد زوجات عنوان می‏كنند، كسانی هستند كه یك مسئله سه زاویه‏ای را تنها از یك زاویه نگاه می‏كنند؛ زیرا تعدد همسر هم از زاویه دید مرد و هم از زاویه دید همسر اوّل، نیز از زاویه دید همسر دوم باید مطالعه شود، آن گاه با توجه به مصلحت مجموع در این باره قضاوت كنیم.
اگر راه دوم را انتخاب كنیم، باید فحشا را به رسمیت بشناسیم. تازه زنانی كه به عنوان معشوقه مورد بهره برداری جنسی قرار می‏گیرند، نه تأمین دارند و نه آینده‏ای؛ چنان كه شخصیت آنها پایمال شده است. اینها اموری نیست كه انسان آگاه آن را تجویز كند.
بنابراین، تنها راه سوم می‏ماند كه هم به خواسته‏های فطری و نیازهای غریزی زنان پاسخ مثبت داده شود و هم از عواقب شوم فحشا و نابسامانی زندگی این دسته از زنان جلوگیری شود و جامعه از گرداب گناه بیرون آید.[1]
راز كاستی عاطفه و احساسات در جوامع غربی و پناه بردن آنان به حیوانات با ابراز محبت به آنان همین است، نه حس قوی عاطفۀ بشری آنها. آنان كه بشریت را چنان از دم تیغ گذرانده و با وحشیانه ترین راه‏ها انسان های مظلوم را می‏كشند تا ثروت و سرمایه‏های آنان را به یغما ببرند، چه بویی از عاطفه برده‏اند!
اما این كه چرا چند شوهری برای زنان مجاز نیست؟ در پاسخ می گوییم:
1. این خلاف طبیعت و روحیات زن است؛ زیرا از نظر روان شناسی تفاوتی اساسی بین ساختار روانی و گرایش‏ها و عواطف زن و مرد وجود دارد. روان‏شناسان معتقداند كه زنان به طور طبیعی “تك شوهرگرا” هستند و فطرتا از تنوع همسر گریزانند و خواستار پناه یافتن زیر چتر حمایت عاطفی و عملی یك مرداند و تنوع گرایی در زنان نوعی بیماری است. ولی مردان ذاتا تنوع گرا و “چند زن‏گرا” هستند و چنان كه می‏دانید احكام اسلام همه متناسب با نیازهای واقعی و ویژگی‏ها و خصلت‏های ذاتی انسان‏ها وضع گردیده است.[2]
2. بدین وسیله بهداشت و سلامت نسل به خطر می‏افتد.
3. شناخت انساب و تمیز آنها از بین خواهد رفت و یكی از پیامدهای آن ازبین رفتن عواطف خانوادگی و عدم تمایل به تكثیر نسل و زاد و ولد، خواهد بود؛ چون به حسب طبع هر كس فرزند خودش را دوست داشته و برای او سرمایه گذاری می‏كند، اما در قبال كسی كه انتسابش به وی مشكوك است، بلكه اصلا معلوم نیست از كیست؟ بی گانه بوده و تعهدی نسبت به او ندارد و از درون نیز چنین انگیزش و تمایلی وجود ندارد. [3]
اینها برخی از مصالح وحكمت هایی است كه اسلام بر اساس آن تعدد زوجات (چند همسری) رابرای مردان مجاز شمرده، ولی چند شوهری زنان را جایز ندانسته است.

————————————————
[1] ر.ك: مكارم شیرازی، تفسیر نمونه، ج‏3، ص 256 – 260؛ مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج ‏19، ص 357 – 361؛ تفسیر المیزان، ج‏4، ص 319.
[2] مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، ج ‏19، ص 302.
[3] برای مطالعۀ بیشتر، ر.ك: مطهری، مرتضی، نظام حقوق زن در اسلام؛ جوادی آملی، عبدالله، زن در آیینۀ جلال و جمال؛ طباطبایی، سید محمد حسین، تفسیر المیزان، ج 4.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: